آستان قدس رضوی، با بهرهگیری از فرهنگ وقف و نذر، گام جدیدی در خدمت به زائران برداشته و با راهاندازی کارخانه «تصفیه و بستهبندی آب آشامیدنی و شربت» حرم مطهر رضوی، آب مورد نیاز آشپزخانه مرکزی و همچنین آب آشامیدنی و شربت بستهبندی با برند «سقاخانه» را، تأمین میکند.
به گزارش پایگاه خبری پاژنگار، وقف و نذر از فرهنگهای اسلامی و ایرانی است و اسناد تاریخی نشان میدهد که پیشینه نذر در حرم مطهر رضوی به دوران صفویه بازمیگردد. عاشقان و شیفتگان امام رضا (ع) نیز از دیرباز این سنت را راهی برای ابراز ارادت دانستهاند و امروز نیز وقف و نذر در بخشهای مختلف آستان قدس رضوی، دیده میشود.
با توسعه خدمات و پیشرفت تکنولوژی در مجموعه آستان قدس رضوی، حوزههای مرتبط با وقف نیز گستردهتر شده است.
یکی از این عرصهها با توجه به اهمیت انرژی در کشورمان، احیای چاه آب و راهاندازی کارخانه «تصفیه و بستهبندی آب آشامیدنی و شربت» حرم مطهر رضوی است که در اینباره با سیدمهدی طالبیان، مدیر اجرایی طرحها و پروژههای آستان قدس رضوی، گفتوگو شده است.
کارخانهای مجهز در دل زائرسرا
کارخانه «تصفیه و بستهبندی آب آشامیدنی و شربت» حرم مطهر رضوی در فضایی به مساحت ۱۹۳۷ مترمربع در مجموعه انبارهای آستان قدس رضوی در چمن ۸۸ احداث شده و شامل سه بخش اصلی «واحد تصفیهخانه آب»، «خط بستهبندی آب آشامیدنی لیوانی ۲۰۰ و ۲۵۰ سیسی با برند سقاخانه» و «دو خط بستهبندی شربت لیوانی ۲۰۰ سیسی با برند سقاخانه» است.
قلب این کارخانه، واحد تصفیه آب است که بر پایه فناوری اسمز معکوس (RO) عمل میکند؛ در این روش، با اعمال فشار بالا، آب از غشاهای نیمهتراوایی با منافذ بسیار ریز عبور داده میشود و در نتیجه املاح محلول (TDS)، نیترات، نیتریت و فلزات سنگین، میکروبها، ویروسها، انگلها، مواد آلی و سموم همگی حذف میشوند و تنها مولکولهای آب، امکان عبور دارند.
این واحد شامل مراحل پیشتصفیه (فیلتر شنی، کربنی و میکرونی)، پمپ فشار قوی، دو دستگاه RO و مخازن ذخیرهسازی و ضدعفونی نهایی است. خروجی سیستم، آب با سختی نزدیک به صفر و بار میکروبی صفر است؛ استانداردی که برای بستهبندی آب آشامیدنی و استفاده در آشپزخانه مرکزی، کاملاً مناسب است.
احیای چاه آب برای حل یک مشکل اساسی
این پروژه از اواخر سال ۱۴۰۳ و پس از احیای یکی از چاههای آب که وقف آستان بود آغاز شد. پیش از آن، این چاه تنها برای شستوشو و آبیاری فضای سبز استفاده میشد، اما با راهاندازی آشپزخانه مکانیزه چمن ۸۸، کمبود شدید آب برای شستوشوی ظروف و فرآیند پخت غذا به یک چالش جدی تبدیل شد؛ بهطوریکه روزانه ۱۰ تا ۱۵ تُن آب از حرم به آشپزخانه منتقل میشد.
ما برای حل این مسئله چند راه داشتیم که سادهترین حالتش تامین آب با تانکر بود. راه دوم دریافت کنتور جدید از اداره آب و فاضلاب مشهد بود که با توجه به هزینه بالای کنتور جدید و وجود چاه در زائرسرا، تصمیم بر اخذ مجوز بهرهبرداری از چاه گرفته شد.
در نهایت پروانه چاه ارتقا یافت، ۳.۵ لیتر بر ثانیه به ظرفیت آن افزوده شد و مجوز برداشت ۶.۵ لیتر بر ثانیه آب با کیفیت مناسب صادر شد.
بهرهبرداری خط تولید آب آشامیدنی از اسفند ۱۴۰۴
پس از تکمیل مراحل فنی، خط تولید آب آشامیدنی از اسفند ۱۴۰۴ آغاز به کار کرد و ما به چند دستاورد مهم رسیدیم که مهمترین آن، تأمین کامل آب آشپزخانه مرکزی و بینیاز شدن از آب شهری همراه با صرفهجویی چند ده میلیاردی به صورت سالانه بود. دوم راهاندازی خط تولید آب شرب برای مراسمات حرم مطهر رضوی بود که از اسفندماه سال گذشته تا کنون بیش از ۴ میلیون لیوان آب آشامیدنی بسته بندی شده ۲۰۰ سیسی با برند «سقاخانه» میان زائران و مجاوران توزیع شده است.
همچنین تولید و توزیع ۱۹۰ هزار لیوان شربت زعفرانی و بیدمشک در دهه کرامت در سال ۱۴۰۵ که مربوط به خط تولید شربت است نیز دستاورد سوم این کارخانه محسوب میشود.
سنت حسنه وقف برای خدمت به زائران
نکته شاخص این طرح این است که دستگاههای تصفیه آب توسط افراد خیر نصب و وقف شده است که توانستیم به کمک این سنت حسنه، خدمتی جدید به زائران ارائه دهیم. تا زمانی که این دستگاه کار میکند، آب به نام آن خیران نیز در حال توزیع است و ثواب آن برای آنها ثبت میشود.
جالب است که بدانید مواد اولیه برای تولید شربت نیز با کمک خیران انجام شده است. مثلا گلاب آن از کاشان، عرق بیدمشک آن از تبریز و زعفرانش از محل نذورات آستان قدس رضوی، تامین شده است.
در واقع ما به واسطه توسعه فرهنگ وقف و نذر، توانستیم راهکاری برای حل یکی از مشکلات اساسی که در جهت خدمت به زائران است را پیدا کنیم. این الگو و فرهنگ نه تنها به رفع نیازهای مبرم و جاری آستان در حوزههای کلیدی همچون آشپزخانه مرکزی، مهمانسراها و مواکب خدماتی کمک میکند بلکه با اتکاء به مطالعات عمیق آیندهپژوهی و تحلیل روندهای پیش رو، میتواند برای پاسخگویی به نیازهای آینده نیز راهگشا باشد.
ماهیت پویا و اثرگذار این طرح، ایجاب میکند تا فعالان عرصه خیر و نیکاندیشی، از نزدیک شاهد دستاوردهای ملموس طرحهای راهاندازی شده، باشند.
دراین راستا، بازدید از خطوط تولید و پروژههای اجرایی توسط افراد خیر پیشنهاد میشود تا بستری مناسب برای واقفان و ارداتمندان امام رضا (ع) برای آشنایی با فرآیندهای عملیاتی و نیازهای موجود در مجموعه آستان قدس رضوی فراهم کند تا در پروژههای دیگر، اثرگذار و نقشآفرین باشند.